Bölüm 8 — Konu 39: Özel Exception Sınıfları Yazma

#Neden Kendi Exception Sınıfını Yazmalısın?

Bir önceki derste throw Exception("Yaş negatif olamaz") gibi genel Exception sınıfını kullandık. Bu çalışır ama bir sorunu var: tüm hataların aynı tipte (Exception) olması, on ile onları birbirinden ayırt etmeni zorlaştırır.

void main() {
  try {
    // bir işlem
    throw Exception("Yaş negatif olamaz");
  } on Exception catch (e) {
    // Bu blok, HER türlü Exception'ı yakalar — hangi hata olduğunu ayırt edemeyiz
    print("Bir Exception oluştu: $e");
  }
}

Kendi özel exception sınıflarını yazarak, her hata türünü ayrı ayrı tanımlayıp on ile spesifik olarak yakalayabilirsin.

#Basit Bir Özel Exception Sınıfı

class GecersizYasException implements Exception {
  final String mesaj;
  GecersizYasException(this.mesaj);

  @override
  String toString() => "GecersizYasException: $mesaj";
}

void yasKontrolEt(int yas) {
  if (yas < 0) {
    throw GecersizYasException("Yaş negatif olamaz: $yas");
  }
  print("Yaş geçerli: $yas");
}

void main() {
  try {
    yasKontrolEt(-5);
  } on GecersizYasException catch (e) {
    print("Özel hata yakalandı: $e");
  }
}

Çıktı:

Özel hata yakalandı: GecersizYasException: Yaş negatif olamaz: -5

Yapıyı parçalayalım:

• class GecersizYasException implements Exception — Bölüm 7'de öğrendiğimiz implements ile, Exception'ın "sözleşmesine" uyuyoruz (Dart, Exception'ı aslında boş bir "marker interface" olarak tanımlar — herhangi bir zorunlu metodu yoktur, sadece "bu bir exception'dır" anlamını taşır).
• final String mesaj — kendi özel alanımızı ekliyoruz, hatanın neden oluştuğuna dair bilgi taşıyor.
• toString() override — Bölüm 6'da öğrendiğimiz gibi, print(e) çağrıldığında anlamlı bir çıktı vermesi için.

#Birden Fazla Özel Exception ile Hata Hiyerarşisi Kurma

class ValidasyonException implements Exception {
  final String mesaj;
  ValidasyonException(this.mesaj);
  @override
  String toString() => "ValidasyonException: $mesaj";
}

class GecersizYasException extends ValidasyonException {
  GecersizYasException(String mesaj) : super(mesaj);
}

class GecersizEmailException extends ValidasyonException {
  GecersizEmailException(String mesaj) : super(mesaj);
}

void kayitOlustur({required int yas, required String email}) {
  if (yas < 0) {
    throw GecersizYasException("Yaş negatif olamaz");
  }
  if (!email.contains("@")) {
    throw GecersizEmailException("Geçersiz email formatı");
  }
  print("Kayıt oluşturuldu");
}

void main() {
  try {
    kayitOlustur(yas: -5, email: "test@test.com");
  } on GecersizYasException catch (e) {
    print("Yaş hatası: $e");
  } on GecersizEmailException catch (e) {
    print("Email hatası: $e");
  } on ValidasyonException catch (e) {
    print("Genel validasyon hatası: $e");
  }
}

Burada Bölüm 7'de öğrendiğimiz kalıtım kavramını exception sınıflarına uyguladık: GecersizYasException ve GecersizEmailException, ortak bir üst sınıf olan ValidasyonException'dan türüyor. Bu sayede:

• Spesifik hatayı yakalamak istersen on GecersizYasException kullanırsın.
• Tüm validasyon hatalarını genel olarak yakalamak istersen on ValidasyonException kullanırsın (çünkü alt sınıflar da üst sınıf tipine "uyar" — polymorphism, Bölüm 7 Konu 33'ü hatırla).

#Exception mı Error mı? — İkisi Arasındaki Fark

Dart'ta iki temel "hata" kategorisi vardır:

void main() {
  // Exception — genelde İYİLEŞTİRİLEBİLİR (recoverable) durumlar için
  try {
    throw FormatException("Geçersiz format");
  } catch (e) {
    print("Yakalandı: $e");
  }

  // Error — genelde PROGRAMLAMA HATALARI için, yakalanması önerilmez
  try {
    List<int> liste = [];
    print(liste[5]); // RangeError fırlatır
  } catch (e) {
    print("Yakalandı: $e");
  }
}

Genel kural (Dart topluluğunun pratiği):

• Exception: Programın çalışması sırasında beklenebilecek, iyileştirilebilir durumlar için (kullanıcının geçersiz veri girmesi, ağ bağlantısının kopması gibi). Bunları try/catch ile yakalamak normal ve önerilen bir pratiktir.
• Error: Programlama hataları için (dizinin sınırları dışına erişmek, null bir değere erişmeye çalışmak gibi). Bunlar genelde kodundaki bir bug'ı işaret eder ve try/catch ile "yutulmamalı" — bunun yerine kodun kendisi düzeltilmelidir.

Kendi özel hata sınıflarını yazarken, genelde implements Exception kullanırsın (yukarıdaki örneklerde yaptığımız gibi) — çünkü kendi tanımladığın hatalar, genelde "beklenebilir, iyileştirilebilir" durumlardır (örneğin bir kullanıcı doğrulama hatası).

#Gerçek Dünya Örneği — API Hata Yönetimi (Önizleme)

Bölüm 5'te HTTP istekleri ve API çağrılarını işleyeceğiz, ama şimdiden özel exception'ların orada nasıl kullanılacağına dair bir önizleme:

class ApiException implements Exception {
  final int durumKodu;
  final String mesaj;
  ApiException(this.durumKodu, this.mesaj);

  @override
  String toString() => "ApiException($durumKodu): $mesaj";
}

class AgBaglantisiYokException implements Exception {
  @override
  String toString() => "AgBaglantisiYokException: İnternet bağlantısı yok";
}

// Bu fonksiyon, ileride gerçek bir API çağrısını temsil edecek (şimdilik simüle ediyoruz)
void veriGetir(bool baglantiVar, int durumKodu) {
  if (!baglantiVar) {
    throw AgBaglantisiYokException();
  }
  if (durumKodu != 200) {
    throw ApiException(durumKodu, "Sunucu hatası");
  }
  print("Veri başarıyla alındı");
}

void main() {
  try {
    veriGetir(true, 404);
  } on AgBaglantisiYokException catch (e) {
    print("Bağlantı sorunu: $e");
  } on ApiException catch (e) {
    print("API sorunu: $e (kod: ${e.durumKodu})");
  }
}

Bu kalıp — her farklı hata senaryosu için ayrı bir exception sınıfı — gerçek uygulamalarda (özellikle Flutter'da API çağrıları yaparken) çok yaygın bir pratiktir. Kullanıcıya "bir hata oluştu" gibi belirsiz bir mesaj yerine, hatanın tam olarak ne olduğuna göre (bağlantı yok mu, sunucu hatası mı, geçersiz veri mi) farklı ve anlamlı tepkiler verebilirsin.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• Özel exception sınıfları, implements Exception ile tanımlanır ve kendi alanlarını (hata mesajı, kod vb.) taşıyabilir.
• Kalıtım kullanarak (extends), hata sınıfları arasında bir hiyerarşi kurabilir, hem spesifik hem genel yakalama yapabilirsin.
• Exception, iyileştirilebilir/beklenebilir durumlar için; Error, programlama hataları için kullanılır ve genelde yakalanmaz, kodun düzeltilmesi gerekir.
• Farklı hata senaryoları için ayrı exception sınıfları tanımlamak, hataya özgü, anlamlı tepkiler vermeni sağlar.

#📝 Ödevler

• [ ] implements Exception kullanarak kendi GecersizSifreException sınıfını yaz, bir şifre doğrulama fonksiyonunda kullan.
• [ ] Ortak bir üst sınıftan (ValidasyonException gibi) türeyen en az iki özel exception sınıfı yaz, hem spesifik hem genel on blokları ile yakala.
• [ ] Kendi exception sınıfına, hata mesajının yanında ek bir bilgi (örn. bir hata kodu veya zaman damgası) ekle, toString() içinde göster.
• [ ] Bir senaryoda Exception kullanmanın, bir başka senaryoda ise Error'un neden daha uygun olacağını (kendi örneklerinle) karşılaştırmalı olarak açıkla.
• [ ] "API hata yönetimi" örneğindeki gibi, en az iki farklı özel exception sınıfıyla, farklı hata durumlarına farklı tepkiler veren bir simülasyon yaz.

Sıradaki konu: Bölüm 8 — Konu 40: Sound Null Safety Derinlemesine — late, required, Non-Nullable Varsayılan Davranış