Bölüm 6 — Konu 28: Alanlar (Fields), Metodlar, `this` Kullanımı (Derinlemesine)

Bir önceki derste class ve constructor'ların temelini gördük. Şimdi alanlar ve metodların daha ince detaylarına, ve this'in constructor dışındaki kullanımlarına odaklanalım.

#Alan Tanımlama Yolları

class Urun {
  String ad;           // constructor'da atanacak, zorunlu alan
  double fiyat;         // constructor'da atanacak, zorunlu alan
  int stokAdedi = 0;    // varsayılan değerle tanımlanan alan
  final String kategori; // final alan — bir kere atanır, değişmez

  Urun(this.ad, this.fiyat, this.kategori);
}

void main() {
  Urun urun1 = Urun("Kalem", 5.0, "Kırtasiye");
  print(urun1.stokAdedi); // 0 — varsayılan değer otomatik atandı
}

Dikkat edilmesi gerekenler:

• String ad gibi varsayılan değeri olmayan bir alan, ya constructor'da atanmalı ya da nullable (String?) olmalı — Bölüm 2'de öğrendiğimiz null safety kuralı burada da geçerli.
• int stokAdedi = 0 gibi bir alan, tanımlandığı anda varsayılan değer alır — constructor'da ayrıca belirtmesen bile bu değeri taşır.
• final String kategori, Bölüm 2'de gördüğümüz final mantığının class alanlarına uygulanmış hali — bir kere atanır (constructor'da), sonra değiştirilemez.

#final Alan — Neden Sık Kullanılır?

class Kullanici {
  final String id; // benzersiz kimlik, asla değişmemeli
  String isim;      // bu değişebilir (kullanıcı adını güncelleyebilir)

  Kullanici(this.id, this.isim);
}

void main() {
  Kullanici k = Kullanici("USR001", "Ahmet");
  k.isim = "Ahmet Yılmaz"; // ✅ çalışır, isim final değil
  k.id = "USR002"; // ❌ HATA! id final, değiştirilemez
}

Bir alanın hiç değişmemesi gerektiğini biliyorsan (örneğin benzersiz bir ID, bir doğum tarihi), onu final yapmak hem güvenlik sağlar hem de niyetini net şekilde belgeler. Flutter'da widget'ların hemen tüm alanları final'dır — çünkü bir widget, bir kere oluşturulduktan sonra değişmez (immutable) olmalıdır; değişiklik gerektiğinde tamamen yeni bir widget oluşturulur (bunu Flutter tutorial'ında derinlemesine göreceğiz).

#Metod Tanımlama ve this Kullanımı

class HesapMakinesi {
  double sonuc = 0;

  void topla(double sayi) {
    this.sonuc = this.sonuc + sayi; // this ile açık erişim
  }

  void sifirla() {
    sonuc = 0; // this olmadan da çalışır (isim çakışması yoksa)
  }
}

void main() {
  HesapMakinesi hm = HesapMakinesi();
  hm.topla(5);
  hm.topla(3);
  print(hm.sonuc); // 8

  hm.sifirla();
  print(hm.sonuc); // 0
}

Önemli kural: Bir metod içinde, eğer parametre ile alan isim çakışması yoksa, this yazmak isteğe bağlıdır — Dart, sonuc yazdığında bunun class'ın alanı olduğunu otomatik anlar. this, sadece isim çakışması olduğunda (constructor'larda gördüğümüz gibi) zorunlu hale gelir. Yine de bazı geliştiriciler, netlik için metodlarda da this. yazmayı tercih eder — bu bir stil tercihidir.

#Metodların Birbirini Çağırması

class SepetHesaplayici {
  List<double> fiyatlar = [];

  void urunEkle(double fiyat) {
    fiyatlar.add(fiyat);
  }

  double araToplam() {
    double toplam = 0;
    for (var fiyat in fiyatlar) {
      toplam += fiyat;
    }
    return toplam;
  }

  double kdvDahilToplam() {
    return araToplam() * 1.20; // başka bir metodu çağırıyor
  }
}

void main() {
  SepetHesaplayici sepet = SepetHesaplayici();
  sepet.urunEkle(100);
  sepet.urunEkle(50);

  print(sepet.araToplam());       // 150.0
  print(sepet.kdvDahilToplam());  // 180.0
}

kdvDahilToplam() metodu içinde araToplam() çağrılırken this.araToplam() yazmadık — Dart, aynı class içindeki bir metodun başka bir metodu çağırdığını otomatik anlar, this yazmak gerekmez (ama yazmak da yanlış değildir, tamamen isteğe bağlı).

#Metod Zincirleme (Method Chaining) — this Döndürme

class MetinOlusturucu {
  String metin = "";

  MetinOlusturucu ekle(String parca) {
    metin += parca;
    return this; // kendi nesnesini döndürüyor
  }

  void yazdir() {
    print(metin);
  }
}

void main() {
  MetinOlusturucu().ekle("Merhaba").ekle(" ").ekle("Dünya").yazdir();
  // Merhaba Dünya
}

Burada ekle() metodu, işlemi yaptıktan sonra this (yani nesnenin kendisini) döndürüyor. Bu, method chaining (metod zincirleme) adı verilen bir kalıp — art arda birden fazla metodu, her seferinde ayrı bir değişkene atamadan, tek satırda çağırmanı sağlıyor. Bunu Flutter'da bazı API'lerde (özellikle StringBuffer gibi yardımcı sınıflarda) göreceksin.

#toString() — Her Nesnenin Sahip Olduğu Metod

Bölüm 2'de "her şey bir nesnedir" demiştik — bunun bir sonucu, her class'ın (senin yazdıkların dahil) otomatik olarak bir toString() metoduna sahip olmasıdır:

class Kisi {
  String isim;
  int yas;
  Kisi(this.isim, this.yas);
}

void main() {
  Kisi kisi = Kisi("Ahmet", 25);
  print(kisi); // Instance of 'Kisi' — pek faydalı değil!
}

Varsayılan toString(), pek okunabilir bir çıktı vermiyor. Bunu override ederek (bir üst sınıftan gelen davranışı kendi sınıfında değiştirerek — bunu Bölüm 7'de kalıtım konusunda tam olarak işleyeceğiz) daha anlamlı hale getirebiliriz:

class Kisi {
  String isim;
  int yas;
  Kisi(this.isim, this.yas);

  @override
  String toString() {
    return "Kisi(isim: $isim, yas: $yas)";
  }
}

void main() {
  Kisi kisi = Kisi("Ahmet", 25);
  print(kisi); // Kisi(isim: Ahmet, yas: 25)
}

@override bir annotation'dır (Dart'a "bu metodu bilerek, üst sınıftan gelen bir davranışı değiştirmek için yazıyorum" diye bildirir). Bunu şimdilik sadece toString() bağlamında görüyoruz; Bölüm 7'de kalıtım konusunda çok daha kapsamlı işleyeceğiz.

#Bir Sınıfın Metodları ile Fonksiyonlar Arasındaki İlişki

Aslında bir metod, "bir class'a bağlı bir fonksiyondur" diyebiliriz — Bölüm 5'te öğrendiğin her şey (parametreler, arrow function, closure mantığı) metodlar için de geçerlidir:

class Matematik {
  int kare(int x) => x * x; // arrow function ile yazılmış bir metod

  int topla(int a, int b, {int carpan = 1}) => (a + b) * carpan; // named parametreli
}

void main() {
  Matematik m = Matematik();
  print(m.kare(5));               // 25
  print(m.topla(2, 3));           // 5
  print(m.topla(2, 3, carpan: 2)); // 10
}

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• Alanlar varsayılan değerle, constructor ile veya nullable olarak tanımlanabilir; final alanlar bir kere atanır ve değişmez.
• this, isim çakışması olmadığı sürece metodlarda isteğe bağlıdır (constructor'larda genelde zorunludur).
• Bir class içindeki metodlar birbirini doğrudan çağırabilir, this yazmaya gerek yoktur.
• Method chaining, bir metodun this döndürmesiyle art arda metod çağırmayı sağlar.
• Her class'ın varsayılan bir toString() metodu vardır; @override ile bunu anlamlı hale getirebilirsin.
• Metodlar, Bölüm 5'te öğrendiğimiz tüm fonksiyon özelliklerini (parametreler, arrow function vb.) taşır.

#📝 Ödevler

• [ ] Bir Dikdortgen sınıfı yaz — genislik ve yukseklik alanları normal, id alanı final olsun; final alana değer değiştirmeyi deneyip hatayı gözlemle.
• [ ] Bir class içinde birbirini çağıran en az iki metod yaz (örn. araToplam() ve onu kullanan kdvDahilToplam()).
• [ ] this döndüren, method chaining yapılabilen basit bir sınıf yaz (örn. bir Pizza sınıfı — .malzemeEkle("peynir").malzemeEkle("mantar") gibi zincirlenebilsin).
• [ ] Kendi yazdığın bir sınıfa @override ile anlamlı bir toString() metodu ekle, print() ile test et.
• [ ] Bir class içinde arrow function ile yazılmış, named parametreli bir metod tanımla.

Sıradaki konu: Bölüm 6 — Konu 29: Initializer List, Constructor Kısayolları (this.x) — Derinlemesine