Bölüm 3 — Konu 13: Ternary Operatör, `??`, `??=`, `?.`

Bu derste, daha önce bazılarına kısaca değindiğimiz operatörleri toparlayıp derinlemesine işleyeceğiz — bunlar Dart kodunda gerçekten çok sık karşına çıkacak, o yüzden rahat kullanabilmen önemli.

#Ternary Operatör (? :) — Koşullu İfade

Bölüm 3 Konu 11'de kısaca önizlemesini görmüştük, şimdi tam olarak işleyelim:

void main() {
  int yas = 20;

  String durum = yas >= 18 ? "Reşit" : "Reşit değil";
  print(durum); // Reşit
}

Sözdizimi: koşul ? koşulTrueİseDeğer : koşulFalseİseDeğer

Bu, kısa if/else'in yerine geçer — ama sadece bir değer üretmek istediğinde kullanılır, yan etki (print, fonksiyon çağrısı vb.) için değil (teknik olarak mümkün ama önerilmez, birazdan göreceğiz).

İç içe ternary — dikkatli kullanılmalı:

void main() {
  int not = 75;

  String harfNotu = not >= 90 
      ? "AA" 
      : not >= 80 
          ? "BA" 
          : not >= 70 
              ? "BB" 
              : "FF";

  print(harfNotu); // BB
}

Bu çalışır ama okunabilirliği hızla düşer. Genel kural: ternary'yi tek seviyede tut. Birden fazla koşul zincirlemen gerekiyorsa, bir önceki derste gördüğümüz switch expression çok daha okunabilir bir alternatiftir:

void main() {
  int not = 75;

  String harfNotu = switch (not) {
    >= 90 => "AA",
    >= 80 => "BA",
    >= 70 => "BB",
    _ => "FF",
  };

  print(harfNotu); // BB
}

Ternary'yi yan etki için kullanmak — kaçınılması gereken bir pratik:

void main() {
  bool girisYapildi = true;

  // ❌ Kötü pratik — ternary bir değer üretmiyor, sadece yan etki tetikliyor
  girisYapildi ? print("Hoş geldin") : print("Lütfen giriş yapın");

  // ✅ Doğrusu — yan etki için if/else kullan
  if (girisYapildi) {
    print("Hoş geldin");
  } else {
    print("Lütfen giriş yapın");
  }
}

İlk örnek teknik olarak çalışır ama ternary'nin amacı bu değil — bu kullanım, kodu okuyanları yanıltabilir ("bu bir değer mi üretiyor, yoksa sadece yan etki mi?" sorusunu akla getirir).

#?? — Null Coalescing (Null Birleştirme) Operatörü

Bölüm 2'de null safety konusunda görmüştük, burada pekiştirelim:

void main() {
  String? takmaAd;
  String gercekAd = "Ahmet";

  String gosterilecekAd = takmaAd ?? gercekAd;
  print(gosterilecekAd); // Ahmet — çünkü takmaAd null

  takmaAd = "Ahi";
  String gosterilecekAd2 = takmaAd ?? gercekAd;
  print(gosterilecekAd2); // Ahi — artık takmaAd null değil
}

Sözdizimi: solTaraf ?? sağTaraf → sol taraf null değilse sol tarafı, null ise sağ tarafı kullanır.

Zincirleme kullanım:

void main() {
  String? a;
  String? b;
  String c = "Varsayılan";

  String sonuc = a ?? b ?? c;
  print(sonuc); // Varsayılan — hem a hem b null, sırayla kontrol edilip sonunda c kullanılır
}

#??= — Null İse Ata (Null-Aware Assignment)

void main() {
  String? kullaniciAdi;

  kullaniciAdi ??= "Misafir"; // kullaniciAdi null olduğu için "Misafir" atanır
  print(kullaniciAdi); // Misafir

  kullaniciAdi ??= "BaşkaBirİsim"; // kullaniciAdi artık null değil, atama YAPILMAZ
  print(kullaniciAdi); // Misafir (değişmedi!)
}

Sözdizimi: degisken ??= deger → degisken null ise deger'i ata, null değilse hiçbir şey yapma.

Bu, şu uzun yazımın kısayoludur:

if (kullaniciAdi == null) {
  kullaniciAdi = "Misafir";
}

??= genelde "eğer bu değişkene henüz bir değer atanmadıysa, varsayılan bir değer ata" senaryolarında kullanılır — örneğin bir önbellek (cache) mekanizmasında ilk erişimde değeri hesaplayıp saklamak gibi.

#?. — Null-Aware Erişim Operatörü (Tekrar, Derinlemesine)

Bölüm 2'de görmüştük, burada daha karmaşık senaryolarla pekiştirelim:

void main() {
  String? isim = "Ahmet";
  print(isim?.length); // 5

  isim = null;
  print(isim?.length); // null — hata vermez
}

Zincirleme ?. kullanımı:

class Adres {
  String? sehir;
  Adres({this.sehir});
}

class Kullanici {
  Adres? adres;
  Kullanici({this.adres});
}

void main() {
  Kullanici kullanici = Kullanici(adres: Adres(sehir: "İstanbul"));
  print(kullanici.adres?.sehir); // İstanbul

  Kullanici kullanici2 = Kullanici(); // adres yok
  print(kullanici2.adres?.sehir); // null — hata vermez, zincir güvenli şekilde kırılır
}

Sınıfları henüz detaylı işlemedik (Bölüm 6) ama bu örnek, ?.'nin gerçek gücünü gösteriyor: zincirleme erişimlerde, herhangi bir noktada null olursa, tüm zincir güvenli şekilde null sonucuna düşer — tek tek if (x != null) kontrolleri yazmana gerek kalmaz.

#Bu Operatörleri Birlikte Kullanmak

Gerçek kodda bu operatörler genelde birlikte kullanılır:

class Kullanici {
  String? takmaAd;
  Kullanici({this.takmaAd});
}

void main() {
  Kullanici? kullanici = Kullanici(takmaAd: "Ahi");

  String gosterilecekIsim = kullanici?.takmaAd ?? "Misafir";
  print(gosterilecekIsim); // Ahi

  kullanici = null;
  String gosterilecekIsim2 = kullanici?.takmaAd ?? "Misafir";
  print(gosterilecekIsim2); // Misafir
}

Bu satır — kullanici?.takmaAd ?? "Misafir" — çok yaygın bir Dart/Flutter kalıbıdır: "Eğer kullanıcı varsa ve takma adı varsa onu göster, yoksa (herhangi bir noktada null ise) 'Misafir' göster." Bunu ileride Flutter'da kullanıcı profili gösteren widget'larda sürekli göreceksin.

#Özet Karşılaştırma Tablosu

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• Ternary (? :) kısa if/else gibidir, değer üretmek için kullanılır; yan etki için if/else tercih edilmeli.
• İç içe ternary okunabilirliği düşürür — birden fazla koşul için switch expression daha uygun.
• ??: null ise varsayılan değer sağlar, zincirlenebilir (a ?? b ?? c).
• ??=: null ise ata, değilse dokunma.
• ?.: zincirleme erişimlerde herhangi bir noktada null olursa güvenli şekilde null sonucuna düşer.
• kullanici?.alan ?? "varsayılan" kalıbı, Dart/Flutter'da çok sık kullanılan bir desendir.

#📝 Ödevler

• [ ] Bir yaşı kontrol edip ternary ile "Reşit"/"Reşit değil" döndüren bir örnek yaz.
• [ ] Aynı örneği bilerek 3 seviyeli iç içe ternary ile yazıp okunabilirliğinin nasıl düştüğünü gözlemle, sonra switch expression ile tekrar yaz.
• [ ] Nullable bir değişkenle ??= kullanarak "sadece ilk kez null ise ata" davranışını iki farklı atama denemesiyle göster.
• [ ] Nullable bir sınıf alanı zincirinde (örn. kullanici?.adres?.sehir) en az iki seviyeli ?. kullanarak güvenli erişim örneği yaz (sınıfları detaylı işlemedik ama basit bir örnek deneyebilirsin).
• [ ] kullanici?.takmaAd ?? "Misafir" kalıbını kullanan, hem kullanıcı hem takma ad null olduğunda hem de olmadığında test eden bir örnek yaz.

Sıradaki konu: Bölüm 3 — Konu 14: for, while, do-while Döngüleri