Bölüm 12 — Konu 55: Dart'ta Test Yazımı (`test` Paketi, Unit Test Mantığı)

#Neden Test Yazmalısın?

Şimdiye kadar kodunu test etmek için genelde print() kullanıp çıktıyı elle kontrol ettik. Bu, küçük örnekler için işe yarar ama gerçek bir projede sürdürülebilir değildir — her değişiklikten sonra onlarca print() çıktısını elle kontrol etmek hem yavaş hem hataya açıktır. Unit test (birim test), bu kontrolü otomatikleştirir.

#test Paketini Ekleme

Bölüm 12 Konu 53'te öğrendiğimiz gibi, bu bir dev dependency'dir (sadece geliştirme sırasında gerekir, üretim kodunda değil):

dart pub add --dev test

#İlk Testini Yazma

Dart projelerinde, test dosyaları geleneksel olarak test/ klasöründe, _test.dart uzantısıyla biter:

lib/
  matematik.dart
test/
  matematik_test.dart

lib/matematik.dart:

int topla(int a, int b) => a + b;
int kare(int x) => x * x;

test/matematik_test.dart:

import 'package:test/test.dart';
import 'package:benim_projem/matematik.dart';

void main() {
  test('topla fonksiyonu iki sayıyı doğru toplamalı', () {
    expect(topla(2, 3), equals(5));
  });

  test('kare fonksiyonu doğru hesaplamalı', () {
    expect(kare(4), equals(16));
  });
}

Yapıyı parçalayalım:

• test('açıklama', () { ... }) — bir test tanımlar. İlk parametre, testin ne test ettiğini açıklayan bir string; ikinci parametre, testin gerçek kodunu içeren bir fonksiyon.
• expect(gercekDeger, matcher) — testin kalbi. Elde ettiğin gerçek değeri (topla(2, 3)), beklediğin değerle (equals(5)) karşılaştırır.

#Testleri Çalıştırma

dart test

Bu komut, test/ klasöründeki tüm test dosyalarını bulur ve çalıştırır. Çıktı, her testin geçip geçmediğini gösterir:

00:01 +2: All tests passed!

Eğer bir test başarısız olursa:

test('kare fonksiyonu doğru hesaplamalı', () {
  expect(kare(4), equals(17)); // bilerek YANLIŞ beklenti
});

00:01 +1 -1: kare fonksiyonu doğru hesaplamalı [E]
  Expected: <17>
    Actual: <16>

Test çıktısı, tam olarak neyin beklendiğini ve gerçekte neyin döndüğünü gösterir — bu, hatayı hızlıca anlamanı sağlar.

#expect() ve Matcher'lar

import 'package:test/test.dart';

void main() {
  test('çeşitli matcher örnekleri', () {
    expect(5, equals(5));           // eşitlik kontrolü
    expect(5, isNot(equals(6)));    // eşit OLMAMA kontrolü
    expect(5 > 3, isTrue);          // bool kontrolü
    expect(null, isNull);           // null kontrolü
    expect([1, 2, 3], hasLength(3)); // liste uzunluğu
    expect([1, 2, 3], contains(2)); // eleman içeriyor mu
    expect(() => throw Exception(), throwsException); // hata fırlatıyor mu
  });
}

Dart'ın test paketi, birçok hazır matcher (eşleştirici) sunar — bunlar, expect()'in ikinci parametresinde kullanılan, farklı türde kontroller yapmanı sağlayan yardımcı araçlardır. equals() en yaygın kullanılanı olsa da, duruma göre isTrue, contains(), throwsException gibi daha spesifik matcher'lar kullanmak, testin niyetini daha net ifade eder.

#group() — Testleri Gruplama

import 'package:test/test.dart';

void main() {
  group('Matematik fonksiyonları', () {
    test('topla doğru çalışmalı', () {
      expect(topla(2, 3), equals(5));
    });

    test('kare doğru çalışmalı', () {
      expect(kare(4), equals(16));
    });
  });

  group('String fonksiyonları', () {
    test('büyük harfe çevirme çalışmalı', () {
      expect("merhaba".toUpperCase(), equals("MERHABA"));
    });
  });
}

group(), ilgili testleri mantıksal olarak bir araya toplar — bu hem test çıktısını daha okunabilir yapar hem de büyük projelerde testleri organize etmeni sağlar (Bölüm 12 Konu 54'te öğrendiğimiz dosya organizasyonuna benzer bir mantık).

#setUp() ve tearDown() — Her Testten Önce/Sonra Çalışan Kod

import 'package:test/test.dart';

class SepetHesaplayici {
  List<double> urunler = [];
  void ekle(double fiyat) => urunler.add(fiyat);
  double toplam() => urunler.fold(0, (t, f) => t + f);
}

void main() {
  late SepetHesaplayici sepet;

  setUp(() {
    sepet = SepetHesaplayici(); // HER testten önce çalışır, temiz bir sepet garantiler
  });

  test('boş sepetin toplamı sıfır olmalı', () {
    expect(sepet.toplam(), equals(0));
  });

  test('ürün eklenince toplam artmalı', () {
    sepet.ekle(10);
    sepet.ekle(20);
    expect(sepet.toplam(), equals(30));
  });
}

setUp(), her testten önce çalışan bir fonksiyondur — burada her test için temiz, sıfırlanmış bir SepetHesaplayici oluşturuyoruz. Bu önemli çünkü testler birbirinden bağımsız olmalıdır — bir testin, bir öncekinin bıraktığı durumdan etkilenmemesi gerekir. late kullanımını Bölüm 8'de hatırlarsan — burada sepet, setUp() içinde atanacağı için late olarak tanımlandı.

tearDown(), benzer şekilde her testten sonra çalışır — genelde temizlik işlemleri için (örneğin bir test veritabanı bağlantısını kapatmak) kullanılır.

#Neden Test Yazmak Önemli? — Somut Faydalar

1. Regresyon (geri kaçma) önleme: Kodunu değiştirdiğinde, testler otomatik olarak eskiden çalışan bir şeyi bozup bozmadığını kontrol eder.

2. Dokümantasyon işlevi: İyi yazılmış testler, bir fonksiyonun nasıl kullanılması gerektiğini ve hangi durumları ele aldığını gösterir — bazen kod yorumlarından bile daha güvenilir bir "dokümantasyon" olabilir.

3. Güvenle refactor etme: Bölüm 7'de öğrendiğimiz gibi, kodun iç yapısını değiştirmek (refactoring) isteyebilirsin — testler varsa, değişiklikten sonra hiçbir şeyi bozmadığından emin olabilirsin.

#Hata Durumlarını Test Etme

Bölüm 8'de öğrendiğimiz exception'ları da test edebilirsin:

void yasKontrolEt(int yas) {
  if (yas < 0) throw Exception("Yaş negatif olamaz");
}

void main() {
  test('negatif yaş exception fırlatmalı', () {
    expect(() => yasKontrolEt(-5), throwsException);
  });

  test('geçerli yaş hata fırlatmamalı', () {
    expect(() => yasKontrolEt(25), returnsNormally);
  });
}

() => yasKontrolEt(-5) — dikkat et, expect()'e fonksiyonu çağırarak değil, bir closure olarak (Bölüm 5'te öğrendiğimiz kavram) veriyoruz. Bunun nedeni, test paketinin fonksiyonu kendisinin çağırıp, hatanın gerçekten fırlatılıp fırlatılmadığını kontrol edebilmesi gerekmesidir — eğer yasKontrolEt(-5) yazsaydık, hata hemen, expect() çağrılmadan önce fırlatılır ve testin kendisi çökerdi.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• Unit test, kodunun doğru çalıştığını otomatik olarak doğrulamanı sağlar; print() ile elle kontrol etmenin yerini alır.
• test('açıklama', () { ... }), bir testi tanımlar; expect(gercekDeger, matcher), testin kalbi olan karşılaştırmayı yapar.
• group(), ilgili testleri mantıksal olarak bir araya toplar.
• setUp()/tearDown(), her testten önce/sonra çalışan, testlerin birbirinden bağımsız kalmasını sağlayan kod bloklarıdır.
• Hata fırlatan kodu test ederken, fonksiyonu çağırmadan, bir closure olarak expect()'e vermelisin (throwsException matcher'ı ile).
• Testler, regresyon önleme, dokümantasyon ve güvenli refactoring için değerlidir.

#📝 Ödevler

• [ ] Basit bir fonksiyon için (örn. topla, kare) test paketiyle en az 3 unit test yaz, dart test ile çalıştır.
• [ ] Bilerek başarısız olacak bir test yaz (yanlış bir expect beklentisiyle), hata çıktısını oku ve yorumla.
• [ ] group() kullanarak, ilgili testleri (örn. tüm matematik fonksiyonları) bir arada grupla.
• [ ] setUp() kullanarak, her testten önce sıfırlanan bir nesne (örn. bir sayaç veya sepet sınıfı) ile en az 2 bağımsız test yaz.
• [ ] throwsException matcher'ını kullanarak, hata fırlatması beklenen bir fonksiyonu test et; returnsNormally ile de normal çalışan bir durumu test et.

Sıradaki konu: Bölüm 12 — Konu 56: Extension Methods