Bölüm 11 — Konu 50: `sort`, Custom Comparator ile Sıralama

#Basit Sıralama — .sort()

void main() {
  List<int> sayilar = [5, 2, 8, 1, 9, 3];
  sayilar.sort();
  print(sayilar); // [1, 2, 3, 5, 8, 9]
}

.sort(), sayılar ve string'ler gibi doğal bir sıralamaya sahip tipler için, herhangi bir parametre vermeden çağrılabilir — küçükten büyüğe sıralar.

Kritik detay: .sort() listeyi yerinde (in-place) değiştirir!

void main() {
  List<int> sayilar = [5, 2, 8];
  List<int> sonuc = sayilar.sort(); // ❌ HATA! sort() void döndürür, bir liste değil

  sayilar.sort(); // ✅ doğrusu — orijinal listeyi DEĞİŞTİRİR
  print(sayilar); // [2, 5, 8]
}

Bu, Bölüm 11 Konu 49'da öğrendiğimiz .map()/.where()'den temel bir farktır — .map() ve .where() yeni bir koleksiyon üretirken, .sort() var olan listeyi doğrudan değiştirir (mutate eder) ve void döndürür. Bu yüzden .sort()'u bir değişkene atayamazsın, sadece çağırırsın.

#String Listesi Sıralama

void main() {
  List<String> isimler = ["Zeynep", "Ahmet", "Mehmet", "Ayşe"];
  isimler.sort();
  print(isimler); // [Ahmet, Ayşe, Mehmet, Zeynep] — alfabetik sıra
}

Stringler, alfabetik olarak (aslında karakterlerin Unicode değerlerine göre) sıralanır.

#Custom Comparator — Kendi Sıralama Mantığını Tanımlamak

Sayı ve string dışındaki tipler (kendi class'ların gibi) için, Dart nasıl sıralayacağını bilemez — bu yüzden bir comparator (karşılaştırıcı) fonksiyon vermen gerekir:

class Kisi {
  String isim;
  int yas;
  Kisi(this.isim, this.yas);

  @override
  String toString() => "$isim ($yas)";
}

void main() {
  List<Kisi> kisiler = [
    Kisi("Ahmet", 30),
    Kisi("Ayşe", 25),
    Kisi("Mehmet", 35),
  ];

  kisiler.sort((a, b) => a.yas.compareTo(b.yas)); // yaşa göre küçükten büyüğe
  print(kisiler); // [Ayşe (25), Ahmet (30), Mehmet (35)]
}

compareTo() nasıl çalışır? Bölüm 9'da Comparable interface'ini görmüştük — compareTo(), iki değeri karşılaştırıp şunlardan birini döndürür:

• Negatif bir sayı: a, b'den küçükse
• Sıfır: a ve b eşitse
• Pozitif bir sayı: a, b'den büyükse

.sort()'a verdiğin fonksiyon, tam olarak bu mantığı takip etmeli — negatif dönerse a önce gelir, pozitif dönerse b önce gelir.

#Büyükten Küçüğe Sıralama (Descending)

void main() {
  List<int> sayilar = [5, 2, 8, 1, 9];
  sayilar.sort((a, b) => b.compareTo(a)); // a ve b'nin yeri DEĞİŞTİ!
  print(sayilar); // [9, 8, 5, 2, 1]
}

a.compareTo(b) yerine b.compareTo(a) yazmak, sıralamayı tersine çevirir — bu basit bir kalıptır, küçükten büyüğe sıralamanın "aynasıdır."

Alternatif, daha okunabilir bir yöntem:

void main() {
  List<int> sayilar = [5, 2, 8, 1, 9];
  sayilar.sort((a, b) => (b - a)); // sayılar için, çıkarma ile de yapılabilir
  print(sayilar); // [9, 8, 5, 2, 1]
}

Sayısal tipler için b - a, b.compareTo(a) ile aynı sonucu verir (negatif/pozitif/sıfır mantığı korunur) — ama compareTo() kullanmak, her tipte (sadece sayılarda değil) çalıştığı için daha genel ve tercih edilen bir yaklaşımdır.

#Birden Fazla Kritere Göre Sıralama

class Ogrenci {
  String isim;
  int not;
  Ogrenci(this.isim, this.not);

  @override
  String toString() => "$isim: $not";
}

void main() {
  List<Ogrenci> ogrenciler = [
    Ogrenci("Ahmet", 85),
    Ogrenci("Ayşe", 90),
    Ogrenci("Mehmet", 85),
    Ogrenci("Zeynep", 90),
  ];

  // önce nota göre (büyükten küçüğe), eşitse isme göre (alfabetik) sırala
  ogrenciler.sort((a, b) {
    int notKarsilastirma = b.not.compareTo(a.not);
    if (notKarsilastirma != 0) return notKarsilastirma;
    return a.isim.compareTo(b.isim);
  });

  print(ogrenciler);
  // [Ayşe: 90, Zeynep: 90, Ahmet: 85, Mehmet: 85]
}

Bu kalıp, birincil ve ikincil sıralama kriterleri kurmanı sağlıyor: önce nota göre karşılaştır, eğer notlar eşitse (0 döndüyse), isim karşılaştırmasına "geç." Bu, gerçek uygulamalarda (örneğin bir liderlik tablosu — leaderboard) çok sık karşılaşacağın bir gereksinimdir.

#List.sort() vs Yeni Bir Sıralı Liste Oluşturma

Bazen orijinal listeyi değiştirmeden, sıralanmış yeni bir liste istersin. .sort() bunu yapmaz (yerinde değiştirir), ama şu kalıp işe yarar:

void main() {
  List<int> orijinal = [5, 2, 8, 1];
  List<int> siraliKopya = List.from(orijinal)..sort(); // önce kopyala, sonra sırala

  print(orijinal);    // [5, 2, 8, 1] — DEĞİŞMEDİ
  print(siraliKopya); // [1, 2, 5, 8] — yeni, sıralı liste
}

List.from(orijinal), orijinal listenin bir kopyasını oluşturur; ..sort() (cascade notasyonu — Bölüm 11 Konu 52'de tam olarak işleyeceğiz) bu kopyayı sıralar. Bu sayede orijinal liste korunmuş olur.

#List.sorted — Alternatif (Immutable) Yaklaşım

Bazı modern Dart sürümlerinde/paketlerinde, orijinal listeyi değiştirmeyen sıralama fonksiyonları da mevcuttur — ama bu, temel dart:core kütüphanesinin standart bir parçası değildir (genelde collection gibi ek paketlerden gelir). Şimdilik yukarıdaki List.from(...)..sort() kalıbını bilmen, temel ihtiyaçların için yeterlidir.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• .sort(), listeyi yerinde (in-place) değiştirir, void döndürür — yeni bir liste üretmez.
• Sayı ve String gibi doğal sıralamaya sahip tipler, parametresiz .sort() ile sıralanabilir.
• Kendi tiplerin için, compareTo() mantığını takip eden bir comparator fonksiyonu ((a, b) => ...) vermen gerekir.
• b.compareTo(a) ile sıralama tersine çevrilebilir (büyükten küçüğe).
• Birden fazla kritere göre sıralama, ilk kriter eşit çıktığında ikinci bir karşılaştırmaya "düşerek" yapılır.
• Orijinal listeyi korumak istiyorsan, önce List.from(...) ile kopyala, sonra kopyayı sırala.

#📝 Ödevler

• [ ] Bir sayı listesini önce küçükten büyüğe, sonra büyükten küçüğe sırala.
• [ ] Kendi yazdığın bir class'ın listesini (örn. Urun — ad ve fiyat alanlarıyla), fiyata göre custom comparator ile sırala.
• [ ] Aynı listeyi büyükten küçüğe (fiyata göre) sırala, compareTo() sırasını değiştirerek.
• [ ] Birden fazla kritere göre sıralama yap (örn. önce şehre göre, sonra isme göre) — en az 2 kriterli bir örnek yaz.
• [ ] List.from(...)..sort() kalıbını kullanarak, orijinal listeyi değiştirmeden sıralanmış yeni bir liste oluştur, ikisinin de farklı olduğunu kanıtla.

Sıradaki konu: Bölüm 11 — Konu 51: Iterable Kavramı Derinlemesine (Lazy Evaluation)