Bölüm 6 — Konu 27: Class Tanımlama, Constructor (Varsayılan, Named, Factory)

Bölüm 6'ya hoş geldin — Dart'ın nesne yönelimli programlama (OOP) dünyasına giriyoruz. Bu bölüm, Flutter'ın widget mimarisini anlamak için doğrudan temel oluşturacak, çünkü her widget aslında bir class'tır.

#Class Nedir?

Bir class, gerçek dünyadaki bir "şeyi" (nesneyi) modellemek için kullanılan bir şablondur — o şeyin özelliklerini (alanlar/fields) ve davranışlarını (metodlar) bir arada tutar.

class Kisi {
  String isim = "";
  int yas = 0;

  void selamVer() {
    print("Merhaba, ben $isim, $yas yaşındayım.");
  }
}

void main() {
  Kisi kisi1 = Kisi(); // nesne (instance) oluşturma
  kisi1.isim = "Ahmet";
  kisi1.yas = 25;
  kisi1.selamVer(); // Merhaba, ben Ahmet, 25 yaşındayım.
}

Temel terimler:

• Class (sınıf): Şablonun kendisi (Kisi)
• Instance (nesne/örnek): Class'tan üretilen gerçek bir varlık (kisi1)
• Field (alan): Class'ın sahip olduğu veri (isim, yas)
• Method (metod): Class'ın sahip olduğu davranış/fonksiyon (selamVer())

#Constructor Nedir?

Yukarıdaki örnekte, Kisi() ile bir nesne oluşturduk ve sonra alanları teker teker doldurduk. Bu pratik değil — genelde bir nesneyi oluştururken, değerlerini aynı anda vermek isteriz. Bunu sağlayan yapıya constructor (yapıcı metod) denir.

#Varsayılan (Default) Constructor

class Kisi {
  String isim;
  int yas;

  Kisi(String isim, int yas) {
    this.isim = isim;
    this.yas = yas;
  }

  void selamVer() {
    print("Merhaba, ben $isim, $yas yaşındayım.");
  }
}

void main() {
  Kisi kisi1 = Kisi("Ahmet", 25);
  kisi1.selamVer(); // Merhaba, ben Ahmet, 25 yaşındayım.
}

this anahtar kelimesi ne işe yarıyor? Constructor'ın parametreleri (isim, yas) ile class'ın alanları (isim, yas) aynı isme sahip. this.isim, "bu nesnenin isim alanı" anlamına gelir — parametre olan isim'den ayırt etmek için kullanılır. this olmasaydı, isim = isim; yazmak anlamsız olurdu (Dart hangi isim'in kastedildiğini anlayamazdı).

#Constructor Kısayolu — this.parametreAdi

Yukarıdaki yazım çok yaygın olduğu için, Dart bunun için özel bir kısayol sunar:

class Kisi {
  String isim;
  int yas;

  Kisi(this.isim, this.yas); // constructor gövdesi bile yok!

  void selamVer() {
    print("Merhaba, ben $isim, $yas yaşındayım.");
  }
}

void main() {
  Kisi kisi1 = Kisi("Ahmet", 25);
  kisi1.selamVer();
}

Kisi(this.isim, this.yas); satırı, bir önceki örnekteki 4 satırlık constructor gövdesiyle tamamen aynı işi yapar. Bu kısayol o kadar yaygındır ki, Dart/Flutter kodunda constructor'ları neredeyse hep bu şekilde yazılmış göreceksin.

Named parametrelerle constructor:

class Kisi {
  String isim;
  int yas;

  Kisi({required this.isim, required this.yas});
}

void main() {
  Kisi kisi1 = Kisi(isim: "Ayşe", yas: 30); // named parametre gibi çağrılır
  print(kisi1.isim); // Ayşe
}

Bölüm 5'te öğrendiğimiz required ve named parametre kavramları burada doğrudan uygulanıyor — ve bu, Flutter widget constructor'larının neredeyse tamamının yazıldığı şekildir.

#Named Constructor — Alternatif Oluşturma Yolları

Bazen bir class'ı birden fazla farklı şekilde oluşturabilmek istersin. Dart, bunun için named constructor sunar:

class Kisi {
  String isim;
  int yas;

  Kisi(this.isim, this.yas); // ana constructor

  Kisi.bebek(String isim) : isim = isim, yas = 0; // named constructor

  Kisi.bilinmeyen() : isim = "Bilinmiyor", yas = 0; // başka bir named constructor
}

void main() {
  Kisi kisi1 = Kisi("Ahmet", 25);
  Kisi kisi2 = Kisi.bebek("Yeni Doğan");
  Kisi kisi3 = Kisi.bilinmeyen();

  print(kisi2.isim); // Yeni Doğan
  print(kisi2.yas);  // 0
  print(kisi3.isim); // Bilinmiyor
}

Sözdizimi: ClassAdı.constructorAdı(parametreler) : alan1 = deger1, alan2 = deger2;

Bu, bir sonraki derste (initializer list) daha detaylı işleyeceğimiz bir sözdizimi — şimdilik "named constructor, class'ı farklı bir isimle ve farklı bir mantıkla oluşturmanın bir yolu" olarak bil.

Daha okunabilir bir named constructor örneği — this kısayoluyla:

class Nokta {
  double x;
  double y;

  Nokta(this.x, this.y);

  Nokta.orijin() : x = 0, y = 0; // orijin noktası (0,0) için özel bir yol
}

void main() {
  Nokta n1 = Nokta(3, 4);
  Nokta n2 = Nokta.orijin();

  print("(${n1.x}, ${n1.y})"); // (3.0, 4.0)
  print("(${n2.x}, ${n2.y})"); // (0.0, 0.0)
}

Named constructor'lar, Flutter'da da çok sık karşına çıkacak — örneğin Text.rich(...) gibi, aynı widget'ı farklı senaryolar için farklı şekillerde oluşturmanı sağlayan yapılar bu prensiple çalışır.

#Factory Constructor — Özel Oluşturma Mantığı

Normal bir constructor her zaman yeni bir nesne oluşturur. Ama bazen, oluşturma mantığının daha karmaşık olmasını istersin — örneğin, koşula göre farklı bir alt tip döndürmek, ya da var olan bir nesneyi (yeni oluşturmadan) döndürmek gibi. Bunun için factory constructor kullanılır:

class Sekil {
  String tip;
  Sekil(this.tip);

  factory Sekil.dairesel() {
    print("Dairesel şekil oluşturuluyor...");
    return Sekil("Daire");
  }

  factory Sekil.koseli() {
    print("Köşeli şekil oluşturuluyor...");
    return Sekil("Kare");
  }
}

void main() {
  Sekil s1 = Sekil.dairesel();
  print(s1.tip); // Daire

  Sekil s2 = Sekil.koseli();
  print(s2.tip); // Kare
}

Normal constructor ile factory constructor arasındaki temel fark: Normal constructor, çağrıldığında her zaman yeni bir nesne (this) oluşturmak zorundadır. Factory constructor ise bir fonksiyon gibi davranır — içinde istediğin mantığı çalıştırabilir, var olan bir nesneyi (cache'den) döndürebilir, ya da koşula göre farklı bir alt sınıfın nesnesini döndürebilir. Bu ileri kullanımları (özellikle "singleton" deseni ve alt sınıf döndürme) Bölüm 7'de kalıtımı işledikten sonra çok daha anlamlı hale gelecek — şimdilik factory constructor'ın "oluşturma mantığını özelleştirebileceğin" bir araç olduğunu bilmen yeterli.

#Nesne Oluşturma Sözdizimi — Eski vs Yeni

void main() {
  // Eski Dart sürümlerinde 'new' anahtar kelimesi zorunluydu
  Kisi kisi1 = new Kisi("Ahmet", 25); // hâlâ çalışır ama...

  // Modern Dart'ta 'new' opsiyoneldir ve KULLANILMASI ÖNERİLMEZ
  Kisi kisi2 = Kisi("Ahmet", 25); // standart, tercih edilen yazım
}

class Kisi {
  String isim;
  int yas;
  Kisi(this.isim, this.yas);
}

Modern Dart kod tabanlarında new anahtar kelimesini görmeyeceksin — kaldırılması yönünde topluluk kararı alınmış ve artık gereksiz kabul ediliyor.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• class, bir nesnenin şablonudur; instance (örnek), o şablondan üretilen gerçek bir varlıktır.
• Constructor, bir nesneyi oluştururken alanlarını doldurmayı sağlar.
• this.alanAdi kısayolu, constructor gövdesi yazmadan alanları doğrudan doldurur.
• Named constructor (Kisi.bebek() gibi), aynı class'ı farklı senaryolar için farklı yollarla oluşturmayı sağlar.
• Factory constructor, oluşturma mantığını özelleştirmeye (cache, koşullu üretim, alt sınıf döndürme) izin verir.
• Modern Dart'ta new anahtar kelimesi kullanılmaz.

#📝 Ödevler

• [ ] Bir Kitap sınıfı oluştur (başlık, yazar, sayfa sayısı alanları), this.alan kısayolu ile bir constructor yaz.
• [ ] Aynı Kitap sınıfına, named parametreli (required ile) alternatif bir constructor daha ekle, ikisini de dene.
• [ ] Kitap sınıfına Kitap.bosKitap() adında bir named constructor ekle — başlık "Bilinmiyor", yazar "Bilinmiyor", sayfa sayısı 0 olsun.
• [ ] Basit bir factory constructor örneği yaz — örneğin bir Renk sınıfı için Renk.kirmizi(), Renk.mavi() gibi factory constructor'lar tanımla, her biri farklı bir hex değeriyle nesne döndürsün.
• [ ] Kendi tanımladığın bir sınıftan 3 farklı nesne oluştur (varsayılan constructor, named constructor, factory constructor kullanarak), her birinin alanlarını yazdır.

Sıradaki konu: Bölüm 6 — Konu 28: Alanlar (Fields), Metodlar, this Kullanımı (Derinlemesine)