Bölüm 12 — Konu 54: Kütüphane Oluşturma, `import`/`export`, `part`/`part of`

#Dart'ta "Kütüphane" (Library) Kavramı

Bölüm 6'da _ (alt çizgi) ile private alan/metod tanımlamayı öğrenmiştik ve "bu, dosyaya (library) özeldir" demiştik. Şimdi bu "library" kavramını tam olarak açıklayalım: Dart'ta, her .dart dosyası aslında kendi başına bir kütüphanedir (özel bir library anahtar kelimesi yazmasan bile).

#Basit Bir Proje Yapısı Örneği

benim_projem/
  lib/
    matematik_yardimci.dart
    main.dart
  pubspec.yaml

lib/matematik_yardimci.dart:

int kare(int x) => x * x;
int kup(int x) => x * x * x;

int _dahiliYardimci(int x) => x + 1; // alt çizgi ile private

lib/main.dart:

import 'matematik_yardimci.dart'; // aynı klasördeki dosyayı import ediyoruz

void main() {
  print(kare(5)); // 25
  print(kup(3));  // 27

  print(_dahiliYardimci(5)); // ❌ HATA! private, başka dosyadan erişilemez
}

import 'matematik_yardimci.dart';, bir dosyanın public (alt çizgisiz) tüm üyelerini (fonksiyonlar, sınıflar, değişkenler) mevcut dosyaya "getirir." Bölüm 6'da öğrendiğimiz _ kuralı burada devreye giriyor — _dahiliYardimci, sadece matematik_yardimci.dart dosyasının kendi içinde kullanılabilir, main.dart'a import edilmez.

#package: Prefix'i ile Import

Aynı proje içinde, lib/ klasörünün kökünden import etmek için package: sözdizimi kullanılır:

import 'package:benim_projem/matematik_yardimci.dart';

Bu, bir üstteki basit import 'matematik_yardimci.dart'; (relative/göreli import) ile aynı dosyayı işaret eder, ama package: sözdizimi, dosyanın projenin neresinde olursa olsun, her zaman aynı şekilde import edilmesini sağlar (Flutter projelerinde, farklı klasörlerdeki dosyalar arasında import yaparken bunu sıkça göreceksin).

Ne zaman hangisi kullanılır?

• Relative import ('matematik_yardimci.dart' veya '../utils/matematik.dart'): Aynı proje içinde, birbirine yakın dosyalar arasında.
• package: import: Dış bir pakete (Bölüm 12 Konu 53'te öğrendiğimiz pub.dev paketleri) erişirken zorunludur, kendi projen içinde de kullanılabilir ama genelde relative import tercih edilir.

#Dış Bir Paketi Import Etme

import 'package:http/http.dart' as http;

void main() async {
  // http paketinin fonksiyonlarını 'http.' öneki ile kullanabiliriz
}

as http, import edilen paketin tüm üyelerine http. öneki ile erişmeni sağlar — bu, isim çakışmalarını önlemek için kullanılır. Eğer iki farklı paket, aynı isimde bir fonksiyon/sınıf tanımlıyorsa, as ile bunları ayırt edebilirsin.

import 'package:paket_a/paket_a.dart' as a;
import 'package:paket_b/paket_b.dart' as b;

void main() {
  a.birFonksiyon(); // paket_a'daki fonksiyon
  b.birFonksiyon();  // paket_b'daki, aynı isimli ama FARKLI fonksiyon
}

#export — Bir Kütüphaneyi Yeniden Dışa Aktarma

// lib/matematik.dart
export 'matematik_temel.dart';
export 'matematik_ileri.dart';

export, başka dosyaların içeriğini, senin dosyan üzerinden de erişilebilir hale getirir. Bu, birden fazla küçük dosyayı tek bir "giriş noktası" altında birleştirmek için kullanılır:

// main.dart
import 'matematik.dart'; // hem matematik_temel.dart hem matematik_ileri.dart'ın içeriğine erişebiliyoruz!

Bu kalıp, özellikle kendi paketini yazarken (Bölüm 13'te pub.dev'e paket yayınlamayı işleyeceğiz) çok kullanışlıdır — paketini kullanan kişi, sadece tek bir dosyayı import ederek, senin içeride nasıl organize ettiğinle ilgilenmeden, tüm public API'ye erişebilir.

#Sadece Belirli Üyeleri Import/Export Etme

import 'matematik_yardimci.dart' show kare; // sadece 'kare' fonksiyonunu getir

void main() {
  print(kare(5)); // ✅ çalışır
  print(kup(3));  // ❌ HATA! kup import edilmedi
}

import 'matematik_yardimci.dart' hide kup; // her şeyi getir, 'kup' HARİÇ

void main() {
  print(kare(5)); // ✅ çalışır
  print(kup(3));  // ❌ HATA! kup bilerek hariç tutuldu
}

show ve hide, bir import'un hangi üyeleri getireceğini kontrol etmeni sağlar — bu, büyük kütüphanelerden sadece ihtiyacın olan kısmı almak veya isim çakışmalarını önlemek için kullanışlıdır.

#part / part of — Bir Dosyayı Birden Fazla Fiziksel Dosyaya Bölme

Bazen, tek bir mantıksal kütüphaneyi, okunabilirlik için birden fazla fiziksel dosyaya bölmek istersin — ama bu dosyaların hepsinin aynı kütüphanenin parçası olduğunu belirtmen gerekir. İşte bunun için part/part of kullanılır:

// lib/hayvan.dart (ana dosya)
part 'hayvan_metodlari.dart';

class Hayvan {
  String isim;
  Hayvan(this.isim);
}

// lib/hayvan_metodlari.dart (parça dosya)
part of 'hayvan.dart';

extension HayvanUzantisi on Hayvan {
  void selamVer() => print("Merhaba, ben ${isim}");
}

part/part of ile import arasındaki fark: import, iki ayrı kütüphane arasında bir bağlantı kurar (her biri kendi private alanına sahiptir). part/part of ise, birden fazla dosyayı tek bir kütüphane olarak birleştirir — yani hayvan.dart ve hayvan_metodlari.dart, aslında aynı private scope'u paylaşır (birindeki _ozelAlan, diğerinde de erişilebilir).

Ne zaman kullanılır? part/part of, genelde code generation (kod üretimi — Bölüm 13'te build_runner konusunda göreceğiz) ile otomatik üretilen dosyalarda veya çok büyük, tek bir mantıksal birim olan sınıfları (örneğin çok sayıda extension method içeren bir sınıf) organize etmek için kullanılır. Günlük kodlamada import/export çok daha yaygındır — part/part of'u bilmen yeterli, sık sık yazman gerekmeyebilir.

#Gerçek Bir Proje Organizasyonu Örneği

lib/
  models/
    kullanici.dart
    urun.dart
  services/
    api_servisi.dart
  utils/
    formatlayici.dart
  main.dart

// main.dart
import 'models/kullanici.dart';
import 'models/urun.dart';
import 'services/api_servisi.dart';
import 'utils/formatlayici.dart';

Bu, gerçek Dart/Flutter projelerinde standart bir organizasyon kalıbıdır — ilgili dosyalar klasörlere gruplanır, main.dart (veya başka bir merkezi dosya) gerektiği yerlerden import eder. Bunu Flutter tutorial'ında proje yapısı konusunda çok daha detaylı göreceksin.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• Her .dart dosyası, kendi başına bir kütüphanedir; _ ile başlayan üyeler o dosyaya özeldir.
• import, başka bir dosyanın public üyelerini mevcut dosyaya getirir; relative ('dosya.dart') veya package: sözdizimiyle yapılabilir.
• as ile import edilen bir kütüphaneye önek vererek isim çakışmalarını önleyebilirsin.
• export, birden fazla dosyayı tek bir "giriş noktası" altında birleştirmeni sağlar.
• show/hide, bir import'un hangi üyeleri getireceğini sınırlar.
• part/part of, birden fazla fiziksel dosyayı tek bir kütüphane (aynı private scope) olarak birleştirir — import'tan farklı olarak ayrı kütüphaneler oluşturmaz.

#📝 Ödevler

• [ ] Kendi küçük bir yardımcı kütüphaneni (lib/matematik_yardimci.dart) yaz, içinde en az 2 public ve 1 private fonksiyon olsun, başka bir dosyadan import edip kullan.
• [ ] Aynı isimde bir fonksiyon tanımlayan iki farklı dosya oluştur, as kullanarak ikisini de aynı dosyada, çakışmadan kullan.
• [ ] export kullanarak, iki ayrı dosyayı tek bir "giriş dosyası" üzerinden dışa aktar, başka bir dosyadan tek bir import ile ikisine de eriş.
• [ ] show ve hide kullanarak, aynı dosyadan farklı üyeleri seçici olarak import eden iki örnek yaz.
• [ ] Basit bir part/part of örneği dene — bir sınıfı ana dosyada tanımla, bir extension'ı part ile ayrı bir dosyada tanımla.

Sıradaki konu: Bölüm 12 — Konu 55: Dart'ta Test Yazımı (test Paketi, Unit Test Mantığı)